Sociale Netwerk Versterking (SNV) in de praktijk - MEE voor mij

Sociale Netwerk Versterking (SNV) in de praktijk

Esther Jager, consulent 

Hoe kan SNV bijdragen aan de onafhankelijkheid van de professional?
Vanuit de visie van SNV ben je als professional meer procesbegeleider dan hulpverlener. Op het moment dat er plannen gemaakt moeten worden en oplossingen gecreëerd, stap je als professional letterlijk even uit het proces en laat je dit aan de hulpvrager over, tezamen met de mensen uit zijn of haar omgeving die hij of zij zelf uitgenodigd heeft. Ook als het gaat om de afspraken die (de voortgang van) het plan bewaken. Op deze manier ligt de oplossing bij de burgers en kan je als professional onafhankelijk blijven.

Hoe wordt het resultaat zichtbaar in de praktijk?
Wat je direct merkt is het effect van het focussen op de mogelijkheden in plaats van op de beperkingen en/of de problemen. Het versterkt iemands eigenwaarde, wat het welzijn alleen al bevordert. Ook op de langere termijn, omdat eigenwaarde ervoor zorgt dat iemand sneller geneigd is hulp te vragen en te geven. De werkvorm die wij gebruiken binnen SNV zorgt er daarnaast letterlijk en figuurlijk voor dat mensen in beweging komen. De hulpvrager staat bijvoorbeeld letterlijk op om zijn mogelijkheden en netwerk op een poster in kaart te brengen en belt mensen uit zijn omgeving zelf op om hulp in te schakelen. Dat alleen al activeert, en het versterkt ook direct de relatie.

Op welke doelgroepen kan SNV toegepast worden?
In theorie op alle doelgroepen, maar in de praktijk is het natuurlijk wel ook een kwestie van doen en durven. Zo heb ik het laatst toegepast op een blinde mevrouw. Daarvoor moest ik de werkvorm dan wel met de nodige creativiteit aanpassen op de situatie, maar het werkte hartstikke goed en het resultaat was er. Het gaat om de zienswijze die achter de werkvorm schuilgaat; dat mensen en hun omgeving heel goed in staat zijn zelf oplossingen te bedenken en plannen te maken voor kwesties in hun leven. 

Wat als je als professional merkt dat het netwerk kwetsbaar is?
Dat kan zeker het geval zijn. Vanuit de praktijk ervaren wij met name dat het netwerk van iemand met een verstandelijke beperking klein en kwetsbaar is. Binnen dit netwerk zitten bijvoorbeeld vaak zelf ook mensen met een beperking, wat onder andere een risico is voor het blijven uitvoeren van het plan als je als professional hebt afgerond. Tijdig afronden en je terugtrekken als professional is heel belangrijk, maar het is onvermijdelijk dat je als professional op de achtergrond blijft volgen om te anticiperen op deze kwetsbaarheid. Maar het uitgangspunt is altijd de regie bij de burger (welke afspraken in het plan bewaken de voortgang en wanneer trekt iemand aan de bel als het niet gaat zoals gepland). Present zijn (‘welzijn nieuwe stijl’).  

Het is best eng om al zo snel uit te stappen..
Dat klopt, maar het is wel essentieel om de hulpvrager en zijn of haar netwerk volledig zelf de regie te geven in het uitvoeren van het plan dat tot de oplossing(en) leidt. In principe hoef je zelf geen contact meer te initiëren als er heldere afspraken zijn gemaakt over wanneer iemand zelf eventueel weer aan de bel trekt. Maar wat we niet moeten vergeten, is dat de situatie van een burger kan veranderen. Bijvoorbeeld bij een overgang naar een nieuwe levensfase. Ook hierbij geldt dat het onvermijdelijk is om als professional op de achtergrond present te zijn als dat nodig is. Na een tijdje eens een belletje doen om te informeren of het plan dat bedacht was nog steeds op de situatie van de burger van toepassing is, kan geen kwaad. Je kunt dan namelijk ook direct sturen op het wederom oppakken van deze vernieuwde situatie en/of hulpvraag door de burger zelf en het betrekken van zijn netwerk hierbij. Op deze manier is het resultaat duurzaam en preventief. 

Wat als iemand echt geen netwerk heeft?
Als het in kaart brengen van iemands netwerk echt niets oplevert, focus dan op mogelijkheden om het netwerk uit te breiden of te herstellen (uiteraard op initiatief van de hulpvrager zelf). Een vrijwilliger kan mogelijk uitkomst bieden. En ook dat kan mogelijk vanuit eigen regie tot stand komen als er bijvoorbeeld binnen de gemeente een platform bestaat voor het plaatsen van oproepen van vrijwillig vraag & aanbod.

Ik vind het lastig om te beginnen..
Dat is een veel gehoorde drempel bij professionals; hoe te beginnen? Wanneer start je? Kondig je het aan? SNV is niet een methode die je op enig moment inzet en op een ander moment weer stopt. Het is een werkwijze die je vanaf het allereerste contact toepast en een kwestie is van gewoon doen. Als iemand zijn of haar probleem of hulpvraag vertelt, vraag vanaf dat moment dan ook direct door op wat er wel goed gaat, wat zijn iemands mogelijkheden, waar is hij of zij goed in. Dat geldt ook voor het betrekken van het netwerk, in het eerste contact kun je al informeren of er mensen in zijn of haar omgeving zijn die hem of haar op dit moment helpen met dingen of zouden kunnen helpen. Uitspreken wat je van plan bent te gaan doen in een vervolg hierop kan voor jezelf helpen om de drempel over te stappen, maar het kan ook een drempel opwerpen voor de hulpvrager om hier nog verder in mee te willen gaan en vroegtijdig af te haken (“hier zit ik allemaal niet op te wachten, laat maar”).

Wat als iemand niet open staat voor het betrekken van zijn of haar netwerk?Ook dat is een drempel bij de burger (of de angst ervoor bij de professional) die we meer horen. De eerste reactie is vaak ook dat de hulpvrager aangeeft zijn omgeving niet (nog meer) te willen belasten. Mijn ervaring is dat de aanhouder wint. Breek het gesprek open (“laten we eens in kaart brengen dan wat anderen al voor je doen”) en draai het naar het positieve (“wat goed dat er al zoveel mensen zijn die dingen voor je doen”). Dit vergroot de eigenwaarde, wat ervoor zorgt dat iemand meer geneigd is in dit positieve van mogelijkheden mee te gaan.  

Moet je altijd het hele SNV-traject inzetten?
De werkvorm is zo ontwikkeld dat het een optimale versterking van eigen kracht en netwerk teweeg brengt. Desondanks kan het zo zijn dat de omstandigheden maken dat je van een bepaald onderdeel wilt afwijken, bijvoorbeeld om ervoor te zorgen dat je hulpvrager niet afhaakt. Wat van belang is om dan te doen is in ieder geval het gesprek openbreken om erachter te komen waar de weerstand vandaan komt. Misschien zit er wel iets heel anders achter, bijvoorbeeld iets waar de hulpvrager zich voor schaamt. Als je het beoogde resultaat van een bepaalde stap in het traject ook op andere wijze, of versneld, kunt bereiken, dan is dat natuurlijk alleen maar prima. Het gaat om het toepassen van het gedachtegoed.   

Binnen mijn werkomgeving ligt er tijdsdruk op de te bieden oplossing…
Dit is een spagaat die ik bijvoorbeeld hoor vanuit wijkteams. Door de tijdsdruk, bijvoorbeeld door de maximale termijn waarbinnen besloten moet worden over het wel of niet afgeven van een beschikking voor zorg of ondersteuning, is men dan sneller geneigd SNV niet toe te passen en direct door te gaan naar de oplossing in de vorm van (professionele) zorg of ondersteuning. Maar juist in het voorveld kan SNV die beschikking voorkomen of afschalen. De praktijk heeft dit vaak genoeg uitgewezen. Daarnaast heeft het een duurzaam preventief effect dat de hulpvrager bij nieuwe hulpvragen eerder geneigd is zijn eigen omgeving te betrekken bij de oplossing. Het is van belang dit te blijven aangeven wanneer de tijdsdruk een drempel vormt, dat is ook, en vooral, in het belang van de burger (eigen regie).  

Kan SNV het verschil maken?
Dat denk ik zeker, het is de kanteling in praktijk. Maar kantelen doe je niet in je eentje. Het vraagt om een brede inzet van professionals die zich bewust zijn van het gedachtegoed van SNV en het toepassen. Kennisdeling en training is essentieel om de kantelingsopdracht breed te kunnen aanpakken.

Contact